Word’ de Kaynakça Oluşturma ve Düzenleme

1. Kaynakçanın Kullanım Amacı 

Değerli okuyucu, okumakta olduğunuz metnin oluşturulma amacı “Atıf ve Kaynakça” ile ilgili detaylı bilgiler paylaşmak değildir. Okumakta olduğunuz yazı Microsoft Word programında programın sunmuş olduğu özellikler ile kaynak belirtiminin nasıl yapılabileceği ile ilgili bilgi paylaşmak ve alternatif kaynakça oluşturma kaynaklarından bahsetmek için oluşturulmuştur.

Yazımıza dönecek olursak, herhangi bir konu hakkında araştırma yapan araştırmacıların, araştırmaları süresince çeşitli kaynaklardan elde ettikleri bilgiler ile ilgili çeşitli gereksinimlerden dolayı kaynak belirtim ihtiyacı oluşur. Bu ihtiyaçlar temelde şunlardan kaynaklanabilir.

1.1.Yasal yükümlülükler

1948 Tarihli Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi[2] 27. maddesinde şunlar yazılıdır.

  • Herkes toplumun kültürel yaşamına serbestçe katılma, güzel sanatlardan yararlanma, bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.
  • Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve manevi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.

Yukarıda da belirtilen maddeleri ülkeler de çeşitli yasal düzenlemeler ile bireyin bu haklarını güvence altına almayı hedefler. Doğal olarak bireyin yaptığı araştırmalarda farklı kaynaklardan edindiği bilgi birikiminin kaynağını belirtmesi gerekmektedir.

1.2.Ahlaki Değerler

Bireyin yukarıda belirtilen yasal yükümlülüklerinin dışında kendi ahlaki değerleri de araştırmaları sırasında farklı kaynaklardan edindiği bilginin kaynağını belirtme zorunluluğu getirir.

1.3.Okuyucular İle Bilginin Kaynağını Paylaşma İhtiyacı

Kaynak belirtimini gerekli kılabilecek bir diğer durum da kullanıcılar ile paylaşılan bilginin gerçek kaynağını paylaşma ihtiyacı olabilir. Yazar eserinde bahsi geçen bir konu ile ilgili ana kaynağı belirtme ve bu sayede eserinin oluşumu sırasında kullanılan bilginin kaynağına okuyucuların erişebilmesini sağlamak olabilir.

Okuyucular ile bilginin kaynağının paylaşım ihtiyacı çalışmanın güvenilirliğini arttırmak için de olabilir[1].

 

2. Kaynak Gösterim Biçimleri

Literatürde farklı kaynak gösterim biçimleri bulunmaktadır[1]. Bunlar daha çok eserlerin ortaya konulduğu alandan kaynaklı farklılıklardır. Örneğin sosyal bilimlerde çoğunlukla APA biçimi kullanılırken, Dil ve Edebiyat alanında MLA biçimi kullanılır.

En yaygın kullanılan kaynak gösterim biçimlerinden bazıları şunlardır;

  • APA
  • MLA
  • Chicago
  • NLM
  • IEEE
  • CBE/CSE
  • AAA
  • AMD

Görüldüğü gibi çok fazla kaynak gösterim biçimi mevcuttur. Peki bunlar arasındaki farklılıklar nelerdir diye sorabilirsiniz.

Temelde yukarıda ismi geçen veya geçmeyen tüm kaynak belirtim biçimlerinde benzer bilgiler mevcuttur. Farklılıklar bu bilgilerin gösterim biçiminden kaynaklanmaktadır. Şekil-1 de iki farklı kaynak gösterim biçimine göre oluşturulmuş kaynakça örneklerini görebilirsiniz.

Şekil-1: Farklı Kaynak Gösterim Biçimleri

Her iki gösterim biçiminde de kaynağın adresi ve erişildiği tarihi ile ilgili bilgilerin mevcut olduğunu görülmekte.

Peki çalışmamda faydalandığım kaynakları hangi kaynak gösterim biçimine göre hazırlayacağım diye sorabilirsiniz?

Cevabı aslında çok basit. Çalışmanız bir yüksek lisans tezi veya doktora tezi ise çalışmanızı bağlı bulunduğunuz üniversitenin var ise tez yazım kılavuzuna(kurallarına) bakarak öğrenebilirsiniz.

Eğer çalışmanız bir dergide yayınlanması için oluşturulmuş ise, hedef derginizin zaten istemiş olduğu bir kaynak gösterim biçimi vardır. Bunu da çoğunlukla ilgili derginin web sitesini inceleyerek öğrenebilirsiniz. Yabancı dergiler için yazacağınızı varsayar isek “Citiation Style Guide” anahtar kelimeleri ile ilgili dergiye ait kriterleri öğrenebilirsiniz.

 

3. Word ile Kaynakça İşlemleri

Yukarıda belli bir ölçüde anlatılmış kaynak gösterim stillerine uygun kaynakça ihtiyacınızı Microsoft Word programı içerisinde iki farklı biçimde karşılayabilirsiniz.

Birincisi, ilgili kaynakça stillerine ait rehberi açıp kriterlere tek tek bakarak her bir kaynak için kaynak gösterimleri yapabilirsiniz. Bana sorarsanız çok yorucu 🙁

İkincisi ise kaynak için gerekli bilgileri Word’ e sağlamak ve hangi gösterim biçiminde istiyor isek kaynakça mızın ilgili biçime göre oluşturulmasının sağlanmasıdır.

Birinci yöntemde acaba soyad nasıl yazılırdı. Adın ilk harfi mi yoksa tamamımı yazılacaktı gibi detaylar ile uğraşmadan bu detayları Word’ e yükleyerek işlemlerimizi gerçekleştirmek mantıklı bir tercih olacaktır.

Word’ ün tercih edilme sebebi sadece kaynak ekleme ve kaynakça oluşturmak değildir. Oluşturulmuş kaynaklardaki değişikliklerin (Ekleme-Silme-Değiştirilme gibi), tüm belge içerisinde güncellenmesi gerektiği durumlarda da iş yükünü Word’e yıkabiliriz.

Word’ü kullanarak kaynak belirtimi ve kaynakça oluşturmayı tercih ediyorsanız iki farklı işlem gerçekleştirmeniz gerekmektedir.

  • Dosya içerisinde kaynak göstermek istediğiniz yere imleci getirip, Word’ e ilgili yer ile ilgili kaynak ile ilgili bilgileri sağlamak
  • Dosyanız içerisinde tüm kaynak belirtimlerini gerçekleştirdikten sonraki işlem, belirtilen kaynaklardan dosyanın sonunda bir kaynakça göstermek olmalıdır.

 

3.1.Kaynaklar nasıl belirtilir?

Hedefimiz bir kaynakça oluşturmak ise, öncelikle oluşturulacak kaynakçaya kaynaklar oluşturmamız gerekir.

Kaynakça için kaynaklar oluşturmak demek, kaynakçada yer alacak kaynakların Word’ ün bize sunacağı bir form yardımı ile girişlerinin yapılması demektir. Çalışmada faydalanılan tüm kaynaklar Şekil-2′ de 1 ile gösterilen “Yeni Kaynak Ekle…” özelliği ile tek tek girilir. Kaynakların girilmesinden sonra istenilen stil özelliğine sahip bir kaynakça oluşturulabilir.

Şekil-2: Yeni Kaynakların Eklenmesi-1

Kaynak belirtimi için Şekil-2′ de 1 ile görülen “Yeni Kaynak Ekle” özelliğine tıklanması halinde kullanıcı, Şekil-3′ de görülen “Kaynak Oluştur” penceresi ile karşılaşır.

Şekil-3: Yeni Kaynakların Eklenmesi-2

Bu pencere yardımı ile, kaynağın türünü, yazarını, başlığını ve diğer özellikleri teker teker girilebilir. Pencerede görülen alanların kaynağın belirtimi için yeterli olmadığı düşünüldüğünde, pencerenin sol altında bulunan “Tüm Kaynakça Alanlarını Göster” kutucuğu seçilerek kaynağa ait diğer özelliklerin belirtimi de gerçekleştirilebilir.

Çalışmada yararlanılan tüm kaynaklar için yukarıdaki işlemler tekrar edilir ve Word’ ün belli bir formatta bu verileri saklaması sağlanır.

 

3.2.Kaynakça nasıl oluşturulur?

İkinci adımda da istenilen kaynakçanın nasıl oluşturulacağına bakalım.

Kaynakça oluşturmak için öncelikle şuna karar vermiş olmanız gerekir. Çalışmamda kaynakçamın hangi gösterim stilinde oluşturulması isteniliyor.

Çalışmanızın Şekil-4′ de gösterilen hangi yazım formatında (Örneğin: APA, IEEE, Chicago, MLA vb.) olmasını istiyorsanız öncelikle buna karar vererek listeden ilgili stili seçmeniz gerekir.

Şekil-4: Word 2016 Kaynakça Stilleri

Sıra geldi mutlu sona yani kaynakçanın oluşturulmasına. Şekil-5′ de görülen “Kaynakça” özelliğine tıklanması halinde karşımızı Şekil-6′ da ki liste gelecektir.

Şekil-5: Alıntı ve Kaynakça İşlemleri

Listede “Kaynakça Ekle” özelliğine tıklanması halinde imlecin bulunduğu yere Word tarafından kaynakçanın istenilen format ta yerleştirildiği görülebilir.

Şekil-6: Kaynakçanın Oluşturulması

3.3.Kaynakların değiştirilmesi veya silinmesi

Oluşturulmuş kaynakça üzerinde değişiklikler yapılması istenildiğinde de yapılması gereken Word’ ün “Kaynak Yöneticisi” ne erişmektir. “Kaynak Yöneticisi” yardımı ile tüm kayıtlı kaynaklara erişilebilir. Ve istenilen kaynaklar Şekil-7′ de de görüldüğü gibi silinebilir, düzenlenebilir veya yeni kaynaklar eklenebilir.

Peki “Kaynak Yöneticisi” ne nasıl ulaşılır.

Yapılması gereken Şekil-5′ de gösterilen “Kaynakları Yönet” özelliğine tıklamak olmalıdır. İlgili özellik tıklanması halinde “Kaynak Yöneticisi” ne erişilebilir ve yukarıda istenilen işlemler gerçekleştirilebilir.

Şekil-7: Kaynakçanın Kaynaklarının Yönetimi

3.4.Kaynakçanın güncellenmesi

Oluşturulmuş bir kaynakça üzerinde yapılan değişikliklerden sonra (Ekleme, silme, değiştirme) kaynakçanın güncellenmesi için yapılması gereken tek şey kaynakçanın olduğu alan üzerine gelip farenin sağ tuşuna basmak ve açılan seçeneklerden “Alanı Güncelleştir” özelliğine tıklamaktır(Şekil-8).

Şekil-8: Değişikliklere Uğramış Kaynaklardan Dolayı Kaynakçanın Güncellenmesi

3.5.Kaynakça belirtim standardı değiştirme

Şekil-9: Alıntılar ve Kaynakça

3.6. Örnek Kaynakça oluşturma videosu

 

Osman SELVİ

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir